Farklı temalarda oturumlar kapsamında 10 haftalık faaliyetimizde, kolektif bir öğrenme deneyimini hedefleyerek okumalar, tartışmalar ve atölye uygulamaları aracılığıyla psikoloji eleştirisinden hareketle eleştirel psikolojiye uzanan bir yol haritası çıkaracağız.

Başvuru Formu:

https://forms.gle/PswF9SJHoBEuHkTFA

Çerçeve:

Geleneksel veya anaakım gibi etiketlerle tasavvur edilebilecek psikolojik bilgi ve uygulamanın ontolojik (örn. indirgemeci, atomist nitelikleri), epistemolojik (örn. pozitivist temeller, doğa bilimlerine öykünmesi), metodolojik (örn. empirik-istatistiksel yaklaşım, yöntem fetişizmi) ve etik-politik (örn. tarafsızlık miti, gerçek dünya sorunlarından kopukluk) açmazları ve sorunları, disipline “eleştirel” açılımları ve çeşitli perspektif ve ekolleri beraberinde getirmiştir. Bu yıl üçüncüsünü yapacağımız, Eleştirel Psikoloji Dersliği isimli bu faaliyetimizde, farklı temalar ve yürütücülerle planladığımız 10 haftalık oturumlar boyunca psikoloji eleştirisinden başlayarak eleştirel psikolojiye bir yol haritası çıkarmaya çalışacağız. Haftalık okumalar ve bazı atölye uygulamaları yoluyla kolektif bir öğrenme deneyimi temel hedefimiz olacaktır.

Hedef Kitlesi:

Eleştirel Psikoloji Dersliği’nin hitap ettiği kitle psikoloji bölümlerinde öğrenimlerine devam eden 3. ve 4. sınıf öğrencileridir. Yanı sıra, etkinliğimiz lisans programlarından yeni mezun olmuş kişilerin başvurusuna da açıktır.

Takvim, Oturumlar ve Yürütücüler:

1. hafta: 14 Ocak 2026: ELEPS101: Psikoloji Eleştirisini Temellendirmek ve Türkiye’de Eleştirel Yönelimli Psikolojileri Sınıflandırmak - Sercan Karlıdağ

Psikoloji eleştirisinden ne anlamalıyız? Eleştirel psikoloji Türkiye’de nasıl bir seyir izliyor? Eleştirelliğin “ölçüsünün” neler olduğu sorusu etrafında örülecek bu oturumda, ilk olarak sorunlu bir bilim olarak psikolojiye ontolojik, epistemolojik/metodolojik ve etik-politik boyutlarda yaklaşarak psikoloji eleştirisini temellendirmeyi amaçlıyoruz. Bu doğrultuda, farklı akademik-entelektüel coğrafyalara özgü gelişmeleri dikkate alarak eleştirel psikolojik perspektifler üzerinde duracağız. Ardından, Türkiye’de psikoloji eleştirisinden eleştirel psikolojiye seyreden yaklaşımları, beş eleştirel güzergâh ve bu güzergâhlar içindeki farklı hatlar üzerinden, kolektif bir tartışma zemininde irdeleyeceğiz.

2. hafta: 21 Ocak 2026: Öteki Türlü Psikoloji Tarihi: Türkiye’de Psikolojinin Söylemi ve Eksik Kalan Analizi - Aydın Bayad

Türkiye’deki psikoloji çalışmaları bize toplumsal ilişkilere dair ne söyler? Bu temel sorudan hareketle, bu oturumda psikolojinin Türkiye’deki tarihsel seyri ile toplumsal ve siyasal gelişmeler arasındaki bağlantı ve kopuklukları ele alacağız. Bunun için Kürt meselesi bağlamında yapılan son dönem çalışmalardan ilhamla, psikolojinin Türkiye’deki “modernleşme” anlatısının görünmez kıldığı, marjinalleştirdiği ya da göz ardı ettiği temaları nasıl gün yüzüne çıkarabileceğimizi tartışacağız. Psikolojinin mevcut ve tarihsel söylemini çözümlemek amacıyla söylem analizi ve açıklayıcı repertuvarlar yaklaşımlarına odaklanıp; ilerde bu tür eleştirel çalışmalar için yararlanılabilecek bibliyografya ve kaynakların derlenip, dijitalleştirilmesi için neler yapılabileceğini değerlendireceğiz.

3. hafta: 28 Ocak 2026: Dekolonyal Bir Pratik Olarak Eleştirel Psikoloji: “Özneyi Değiştirerek Dünyayı Değiştirmek” - İdil Atabinen

Bu oturumda Frantz Fanon’un önderliğinde dekolonyal pratik ile eleştirel psikolojinin bağlantıları konuşulacak.  psikolojide ve pozitivist bilim anlayışında eleştirilen noktalara değinilirken “epistemik şiddet”, “kolonyal benlik”, “klinik psikopolitika”, “kurumsal psikiyatri”, “çoklu evrensellik” gibi heyecan verici tanımlara yer verilecek. Fanon’dan ve dekolonyal pratikten psikolog ve araştırmacılar olarak alınacak dersleri tartışmaya açacağız.

4. hafta: 4 Şubat 2026: Psikolojinin Sınırlarını Aşmak: Araştırma ve Uygulamada Eleştirel Yaklaşımlar - Bilge Tınaz

Psikoloji disiplininin (geleneksel) sınırlarını eleştirel bir bakış açısıyla nasıl değerlendirebilir ve dönüştürebiliriz? Bu temel soru etrafındaki oturumda, psikolojinin bireyci, bağlamdan kopuk ve statükoyu meşrulaştıran normatif özelliklerinin toplumsal adalet ve güç ilişkileri bağlamında nasıl dönüştürülebileceği ve statükonun içinde nasıl eleştirel psikolojik bir metodoloji benimsenebileceği tartışılacaktır. Oturum, katılımcıları sadece teoriyle değil, aynı zamanda araştırma ve uygulama pratikleriyle eleştirel bir dönüşüm için harekete geçirecek bir tartışma zemini açmayı amaçlamaktadır.

5. hafta: 11 Şubat 2026: Kadına Yönelik Şiddeti Feminist Psikoloji Yaklaşımıyla Anlamak - Büşra Yalçınöz Uçan ve Buket Kılıçer

Bu derslik, kadına yönelik şiddeti feminist psikoloji yaklaşımları ışığında yeniden düşünmeyi amaçlamaktadır. Şiddetin bireysel patoloji anlatılarına indirgenmesinin ötesine geçilerek, toplumsal cinsiyet, iktidar ilişkileri ve yapısal eşitsizlikler bağlamında nasıl üretildiği tartışılacaktır. Bununla birlikte, kadınların şiddet karşısındaki yaşantılarının yalnızca psikolojik travma çerçevesiyle değil, daha geniş bir toplumsal bağlamda nasıl değerlendirilebileceği ele alınacaktır. Oturum kapsamında, çerçeveleyici bir sunumun yanı sıra kolektif bir paylaşım, değerlendirme ve tartışma alanı olarak yapılandırılmış çalışmalar yer alacaktır. Türkiye bağlamını merkeze alan bu derslik, ruh sağlığı alanında şiddetle çalışırken mesleki rollerimizi, kullandığımız dili ve etik sorumluluklarımızı birlikte sorgulamaya davet etmektedir.

6. hafta: 18 Şubat 2026: Otoriter Rejimlerde Üniversite: Psikoloji Bölümleri Bize Ne Söyler? - Olga Selin Hünler

Bu oturum, otoriter ve otoriterleşen rejimlerde üniversitenin ve üniversite değerlerinin “dönüşümünü tartışmayı hedeflemektedir. Üniversitenin, farklı baskı ve kontrol mekanizmalarıyla nasıl yeniden şekillendiği ve bunun akademik özgürlük ile bilimsel bilginin üretimi ve aktarımı üzerindeki etkileri, otoriter rejimlerin baskıcı politikalarının psikoloji disiplinine olan etkileriyle birlikte dünya ve Türkiye örnekleri üzerinden tartışılacaktır. “Otoriter rejimlerde üniversite: Psikoloji Bölümleri bize ne söyler?” sorusu çerçevesinde, sansür ve özsansürün eğitim müfredatından araştırma faaliyetlerine kadar uzanan yansımaları ele alınacak; psikolog kimliğinin bu koşullarda nasıl biçimlendiği analiz edilecektir.

7. hafta: 25 Şubat 2026: Psikolojide Kartezyen ve Newtoncu Paradigmaların Ötesinde: Transaksiyonel Yaklaşımda İnsan Deneyimi - Mehmet Karasu

Anaakım psikoloji biliminde insan deneyimini anlamlandırma çabası, Kartezyen düalizm ve Newtoncu görüşün etkisi altında şekillenmiştir. Bu geleneksel perspektifler, insanı parçalara ayırarak incelemeyi ve evrensel, durağan ilkelere ulaşmayı hedeflerken; deneyimin karmaşıklığını, öznelliğini ve dinamik doğasını göz ardı eden parçalanmış bir insan modeli ortaya çıkarmıştır. Bu oturumda, insanı yalnızca mekanik bir işleyiş olarak değil, kendi bağlamı içinde yaşayan dinamik bir bütün olarak ele alan Transaksiyonel Dünya Görüşü’nü mercek altına alıyoruz. Kartezyen ve Newtoncu yaklaşımların ortaya çıkardığı temel açmazları tartışırken, transaksiyonel yaklaşımın sunduğu bütüncül çözüm yollarını hem teorik çerçevesiyle hem de somut uygulama örnekleriyle inceliyoruz. Araştırmacıların ve uzmanların bu perspektifi çalışmalarına nasıl entegre edebileceklerine dair yarı yapılandırılmış bir uygulama kılavuzunun da sunulacağı bu oturumda, insan deneyimine bakışımızı yeniden ve eleştirel olarak yapılandırmayı hedefliyoruz. 

8. hafta: 4 Mart 2026: Sınıfın Öznelliğini ve Sınıf Mücadelesini Eleştirel Psikoloji İçinden Düşünmek - Baran Gürsel

Anaakım psikolojinin sınıf meselesiyle ilişkisi eleştirel psikoloji için önemli tartışma başlıklarından biridir. Yürütülen tartışmalarda anaakım psikolojiye, sınıf meselesini göz ardı etmekten, doğrudan hâkim sınıfların çıkarlarına hizmet etmeye kadar çeşitli eleştiriler yöneltilmiştir. Bu oturumda bu eleştirilere değinildikten sonra, psikolojinin sınıf meselesiyle ilişkisini eleştirel bir şekilde yeniden kurmanın yollarından biri üzerine tartışılması planlanmaktadır. Sınıfın Bilinçdışı Yaklaşımı olarak adlandırlacak olan bu yol, işçi sınıfının ruhsallığına daha yakından ve sistematik bir şekilde bakabilmek için Marksizm ve psikanalizin diyalogundan yola çıkar ve çeşitli olguların (işçilerin kolektif veya bireysel eylemleri, işçilerin ürettiği sözler veya kurumlar, vb.) incelenebilmesi için Sınıfın Özdeşleşme Aşamaları Modeli’ni bir yöntem olarak önerir.

9. hafta: 11 Mart 2026: Mekânı Merkeze Almak: Eleştirel Psikoloji Çalışmalarında Kent ve Mekân - Doğa Gül

Bu oturumda, psikolojinin kör noktalarından ‘mekânı’ merkeze alarak, kent çalışmaları ile eleştirel psikolojinin kesişim noktalarını tartışmaya açacağız. Oturum kapsamında; sosyal kimlik ve mekânsal aidiyet, yabancılaşma, gruplar arası ilişkiler ve kentsel ayrışma ile metropol yaşantısının getirdiği ‘blasé’ tutumu gibi temel başlıklar ele alınacaktır. Psikolojik süreçlerin bireysel birer çıktı olmanın ötesinde, kentsel planlama ve politikaların bir sonucu olduğu tezinden hareketle; mekân, ruh sağlığı ve toplum ilişkisine dair çok yönlü bir yaklaşım sunmak hedeflenmektedir.

10. hafta: 18 Mart 2026: Politik Psikolojide Güç Körlüğü: Gruplararası Dinamiklerin Eksik Analizi - Mukadder Okuyan

Politik psikolojide güç analizinin eksikliği, özellikle niceliksel çalışmalarda, gruplararası ilişkileri anlamayı zorlaştırıyor. Güç dinamikleri genelde avantajlı ve dezavantajlı gruplar gibi basit tanımlarla ele alınıyor. Bu durum, imtiyazlı grupların karşı hareketlerinin arttığı bir dünyada sosyal psikolojinin ürettiği bilgiyi zayıflatıyor. Örneğin, ayrımcılık algısı taşıyan Beyaz Amerikalılar veya erkekler gibi grupların savunmacı bakışları yeterince sorgulanamıyor. Ayrıca, “herkes önyargılı olabilir” gibi taraflar arasında denklik varsayan modeller gücü dikkate almayarak sağcıların, örneğin, LGBTİ+ bireylere önyargısını solcuların üst sınıflara önyargısıyla eşdeğer görüyor. Güç analizine dair eleştiriler ise ideolojik bulunarak sınırlanıyor. Bu oturumda bu eksikliğin günümüz literatüründeki görünümleri ele alınacaktır.

Saat:

Çarşamba günleri, 20.00 - 22.00 saat aralığında gerçekleşecektir.

Yer:

Eleştirel Psikoloji Dersliği bu sene online olarak gerçekleştirilecektir. Katılımcılara toplantı linki düzenleme ekibi tarafından iletilecektir.

Organizasyon-Düzenleme Ekibi:

Bilge Tınaz, Doğa Gül, Hüda Tuğlu, Ilgaz Emre, Sercan Karlıdağ, Uğur Kan (TODAP üyeleri)

Genel Bilgiler:

• Katılım ücretsiz olup 30 kişi ile sınırlandırılmıştır. Kontenjanın varlığı, verimli ve faydalı bir faaliyet yürütme hedefimize dayanmaktadır.
• Tarihler, saat aralığı yukarıda belirtilmiştir. Başvurunuza mutlaka düzenli ve zamanında katılım durumunuzu göz önünde bulundurarak karar veriniz.
• Eleştirel Psikoloji Dersliği başvurusu için bu kayıt formunu doldurmanız yeterlidir: https://forms.gle/PswF9SJHoBEuHkTFA
• Katılım ücretsizdir.
• Formda etkinliğe ilişkin beklenti ve motivasyonlarınızı öğrenmeyi amaçlıyoruz. Yanı sıra, demografik nitelikli sorularımız da bulunmaktadır.
• Sorularınız için, todap.der@gmail.com adresinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.